İÇİMİZDEKİ TARAFLAR - FARKLI YANLARIMIZ: MODLAR

GÜNLÜK YAŞAMDA MODLAR NASIL GÖRÜNÜR?

Partneriniz mesajınızı gördüğü halde size yanıt vermediğinde, dakikalar geçtikçe içinizin sıkıştığı, göğsünüzü bir korku kapladığı hiç oldu mu?

Veya iş yerinde ya da okulda her şey yolunda iken; arkadaşınıza yapılan bir övgünün sizi derinden yetersiz/eksik hissettirdiği?

Sakin ve huzurluyken; ufak bir aksilikle hayatınızda yolunda gitmeyen her şeyin bir bir aklınızdan geçmeye başladığı, iyi hislerinizin yerini çaresizlik ve ümitsizliğe bıraktığı zamanlarınız var mı?

Peki ya hiçbir şey hissetmediğiniz zamanlar? (tabi eğer mümkünse)

Benzer yaşantılar sizin için de tanıdık olabilir. Yukarıdakiler gibi, içinde bulunduğumuz ruh hallerini ve ruh hali değişimlerini şema terapide “mod” ve “mod geçişi” kavramları ile açıklıyoruz. “Bir yanım…”, “bir parçam…”, “içimde bir ses…” diyerek tarif ettiğimiz pek çok deneyimimiz de yine modlarımızla ilişkili deneyimler.

Öyleyse Mod Nedir?

Bu kavram ilk olarak Şema Terapi yaklaşımıyla ortaya çıkmış değil. Zihnin tek bir yapıdan oluşmadığı, “içsel yanlar” barındırdığı fikri psikoloji literatüründe psikanalizin erken dönemlerinden itibaren Freud’un kişilik bileşenlerinden (İd, Ego, Süperego), Berne’ün Transaksiyonel Analiz modeline kadar pek çok yaklaşımda yer bulmuş; insanın içsel dinamiklerini farklı “parçalar” üzerinden anlamlandırmaya çalışmıştır.

Ancak Young ve arkadaşları (2003) tarafından geliştirilen Şema Terapi, bu parçaları günlük yaşamda nasıl deneyimlediğimizi son derece pratik ve kapsayıcı bir çerçeveye oturtmuştur.

Mod, belirli bir anda aktif olan şemalarımızın, başa çıkma tepkilerimizin ve duygusal durumlarımızın bileşimidir. Şemalar (örneğin “kusurluluk” ya da “terk edilme”) kişiliğimizin daha kalıcı ve kemikleşmiş altyapısını oluştururken; modlar, o an hangi şapkanın takılı olduğunu gösteren anlık ve dinamik hallerdir (Arntz & Jacob, 2012).

Bir iş toplantısında eleştirildiğinizi düşünün. Eğer o an içinizde İncinmiş Çocuk modu aktifleşirse, kendinizi aniden çok çaresiz, yetersiz ve savunmasız hissedebilirsiniz. Bu duygunun yarattığı ağırlıkla baş etmek zor geldiğinde, kontrolü Kopuk Korungan mod devralabilir. Artık hissetmemek için kendinizi duygusal olarak kapatır, çevrenizle aranıza görünmez bir duvar örersiniz. Arka planda ise sürekli neyi eksik yaptığınızı söyleyen acımasız bir iç ses çınlayabilir: Talepkar ya da Cezalandırıcı Ebeveyn modu.

Peki Neden Modları Önemsiyoruz?

Kendi iç dünyamızı modlar üzerinden tanımaya başlamak, yoğun duyguların yarattığı karmaşayı düzenlememize yardımcı olur. Bir reaksiyon verdiğimizde “Ben buyum, böyleyim işte” demek yerine, “Şu an içimdeki cezalandırıcı ses yükseldi” veya “Çaresiz hisseden yanım ön planda” diyebilmek, olayı deneyimleme biçimimizle aramıza sağlıklı bir mesafe koymamızı sağlar. Bu mesafe, Sağlıklı Yetişkin tarafımızın devreye girmesi için gereken alanı yaratır.

Şema terapinin sunduğu bu mod haritası, hem teorik alt yapısı hem de pratikten gelen bilgi birikimiyle, içsel süreçlerimizi anlamak için oldukça güçlü bir pusuladır.

İlgili Okuma Önerisi

Mod Terapisi: Diğer Yollardan Gitmek - Yazar: Gitta Jacob, Hannie van Genderen ve Laura Seebauer

Referanslar

• Arntz, A., & Jacob, G. (2012). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. John Wiley & Sons.

• Berne, E. (1964). Games people play: The psychology of human relationships. Grove Press.

• Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.