Ayşe Nur Çelik
Klinik Psikolog

Bazı kişiler için onlara gelen takdiri, övgüyü kabul etmek çok zor olabilir. “Ne kadar iyi iş çıkarmışsın, ellerine sağlık!” ya da “bugün ne kadar da güzel görünüyorsun!” gibi cümleler diğerinin ağzından içtenlikle dökülmüş olsa dahi. Kendisine karşı standartları çok yüksek olan insanlar ve kusurlu olduklarına içten içe inanan insanlar için, böyle övgüleri içselleştirmek kolay olmayabilir. Dışarıdan gelen övgü, içeride hep var olan utançla çeliştiği için, kişi gerçekten beğen

“Conscience (vicdan): Kişinin doğru ile yanlışı ayırt eden iç değerlendirme yetisi. Psikanalitik yaklaşımda vicdan, süperegonun (üstben) bir parçası olarak ele alınır; kişinin kendi eylem ve tutumlarını yargılayan, eleştiren etik bileşendir.” (APA, t.y.) Türkçedeki günlük kullanımda ise vicdan yer yer, “conscience”tan farklı bir anlam taşıyor ve ilişkisel bir tarafa işaret ediyor: Bu noktada birinin vicdanlı oluşu, bir ötekinin acısını hissetmekle ve adil davranmakla ölçülüyo

Kendi psikoterapi sürecinize devam ediyorsunuz; konu yer yer geçmişinize geliyor ve aklınızdaki olayları anlatıyorsunuz… Fakat bazen anlatırken kendinizi tam rahat bırakamadığınızı fark ediyorsunuz; çünkü aklınıza şunlar takılıyor: “Seneler geçti, bir şeyleri doğru hatırlamam imkansız” “Ya anlatırken birilerine haksızlık ediyorsam?” Bunlar psikolojik destek süreçlerine sirayet edebilen kaygılar olmakla beraber, anılarımızı yanlış-eksik hatırlamak genellikle sorun teşkil etmez

“Neden bu kadar küçük bir eleştiri beni bu kadar sarsıyor?” ya da, “Neden sevgilimden mesajıma yanıt alamadığımda içimde bir boşluk hissetmeye başlıyorum?” diye sorduğunuz, veya yaşadığınız duygusal zorluklarla ilgili bunlara benzer başka şeyler düşündüğünüz oluyor mu? Bu türden, bizi tekrar tekrar aynı zorlu duygulara götüren örüntülerin — şemaların — kökeninde, çocuklukta karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlar yatıyor. Hayatın erken dönemlerinde sevgi, istikrar ya da anlay

“Neden bazen bir anda çok sessizleşiyor, ya da çok sert bir tepki veriyor, ya da her şeyden elimi eteğimi çekip kendi içime kapanıyorum?” Bu davranışlarımızın arkasında genellikle çocukluk döneminde şekillenen şemalarımızın tetiklenmesi ve bu tetiklenmeyle devreye giren başa çıkma modları var. Başa çıkma modları, bir şemamız aktive olduğunda ortaya çıkan zorlayıcı duygularla yüzleşmemek için geliştirdiğimiz otomatik tepki biçimleridir. Burada altını çizmek istediğim bir nokta

“Beni kimse gerçekten anlamaz“ - Duygusal Yoksunluk Duygusal ihtiyaçlarımızın —sevgi, empati, rehberlik— yeterince karşılanmamasından köken alan şema: Duygusal Yoksunluk Şeması. Bugün, yanımızda biri olsa bile içimizde bir duygusal açlık hissedip, “gerçekten anlaşılmıyorum” diye düşünmemize yol açar. Şemalarımız, çocuklukta karşılanamamış bir ihtiyaçlarımızdan doğarlar. Özellikle de tetiklendiğimiz durumlara dair düşüncemiz, duygumuz, beden duyumlarımız ve anılarımızın toplam

Şema Terapi yaklaşımına göre, çocuklukta duyup içselleştirdiğimiz beklentili ve eleştirel dış sesler, yetişkinlikte de bizimle kalır ve iç seslerimiz haline gelir. Bu seslere “Uyum Bozucu Ebeveyn Modları” deriz. Uyum Bozucu Ebeveyn Modları, isminin de çağrıştırdığı üzere kişinin kendisiyle ve çevresiyle uyumunu bozar. Bu modlar bizi çeşitli zararlardan korumayı amaçlasalar da, bugün kullandıkları yöntemler duygusal olarak oldukça zorlayıcıdır. Şema yaklaşımında amaç, bu modla

Yetişkinlikte de, farkına bile varmadan çocuksu bir hal içinde buluveririz kendimizi. Belki hiç beklemediğimiz bir anda bir söz bizi derinden yaralar, belki küçük bir gecikme bile içimizde büyük bir sabırsızlığa dönüşür. Bu modları tanıyalım: İncinmiş Çocuk, Dürtüsel Çocuk, Kızgın Çocuk ve Mutlu Çocuk. İncinmiş Çocuk Modu Bu moddayken içimizi yalnızlık, çaresizlik, korku, utanç, kırgınlık ve güvensizlik kaplar. Aklımızdan “Kimse beni anlamıyor,” “Değersizim,” “Yeterince iyi d

GÜNLÜK YAŞAMDA MODLAR NASIL GÖRÜNÜR? Partneriniz mesajınızı gördüğü halde size yanıt vermediğinde, dakikalar geçtikçe içinizin sıkıştığı, göğsünüzü bir korku kapladığı hiç oldu mu? Veya iş yerinde ya da okulda her şey yolunda iken; arkadaşınıza yapılan bir övgünün sizi derinden yetersiz/eksik hissettirdiği? Sakin ve huzurluyken; ufak bir aksilikle hayatınızda yolunda gitmeyen her şeyin bir bir aklınızdan geçmeye başladığı, iyi hislerinizin yerini çaresizlik ve ümitsizliğe bır

Şemalar renkli camlı gözlükler gibi, deneyimlerimize kendi tonlarını katarlar ve bu deneyimi nasıl anlamlandırdığımızı etkilerler. Kahverengi bir gözlük camından baktığımızda etrafı kahverenginin tonlarıyla görmek gibidir bu. Pek çok etmenin sonucu olarak, hayattaki deneyimlerimize renkli gözlük camlarının ardından bakar gibi şemaların perspektifinden bakarız ve cam rengimize göre: İlişkimizde eninde sonunda terk edileceğimize İnsan olarak veya bir kadın/erkek olarak eksik ve

Inside Out, Türkiye’de Ters Yüz adıyla sinemalarda gösterilmiş olan Disney ve Pixar ortak yapımı bir film. Burada, insan karakterinin küçük yaşlardan itibaren nasıl yapılandığı ve zihindeki bilişsel, duygusal ve hafızayla ilgili süreçlerin işleyişi akademik dilden çıkarılıp yalınlaştırılmış; rengarenk karakterlere bürünerek öyküleştirilmiş. Inside Out, hedef seyirci kitlesinin çocuklar olduğu düşünülse de izleyen yetişkinlerin de kendi duygu dünyalarıyla temasa geçmeleri için

Mia Hansen-Love’ın henüz 2022 yılında vizyona girmiş olan Güzel Bir Sabah filminde, 35 yaşında bir kadının hayatından bir kesit izliyoruz. Kendisi, Sandra, eşini kaybetmiş, bir kız çocuğu annesi, babasının ihtiyaçlarıyla ilgilenen ve mesleği tercümanlık olan biri. Babasının, nörodejeneratif hastalığından ötürü görme yetisi ve hafızası etkilenmiş olduğundan, ihtiyaçlarının sağlanabilmesi için bir bakım evine yerleşmesi gerekiyor. Sandra, kardeşi ve annesi ile beraber bu soruml

Bu incelemede Tim Burton’ın Corpse Bride (2005) filmini, Türkçe’ye çevrilen ismiyle Ölü Gelin’i ele alacağım. Stop-motion animasyon tekniği ile çekilmiş bu filmin öyküsü Viktorya Dönemi’nde geçiyor. Ana karakterlerden ikisi Victor ve Victoria; diğer ana karakter olan ölü gelinin ismi de Emily. Orijinal bir hikâye olsa da bu, kritik bazı ögeler Rapunzel ve Uyuyan Güzel masallarını anımsatıyor. Dolayısıyla buraları bu iki masala bir referans olarak görmek mümkün. İncelemenin il

Herkes Jeanne’i Sever, 2022 yılında gösterime girmiş bir film: Ana karakterin yas ve depresyon süreci keyifli animasyonlarla vücut bulan iç sesler üzerinden seyirciye gösterilmiş. Filmin kısa bir özeti şöyle: Jeanne önceki sene annesini kaybetmiş bir kadın; aynı zamanda kariyerinde gayet iyi bir noktada iken yakın zamanda sert bir çöküş yaşamış. Okyanusları mikro plastiklerden temizleyeceğini öngördüğü bir icadı olmuş ve belli ki bu basında ses getirmiş; Jeanne oldukça övgü t

400 Darbe otobiyografik bir film: bu hikâyede senarist ve yönetmen François Truffaut’un çocukluğunun bir kesitine 12 yaşındaki ana karakter Antoine Doinel üzerinden şahitlik ediyoruz. Okulda öğretmenlerin baskıcı, otoriter ve cezalandırıcı yaklaşımlarına maruz kalırken evde ise bir fazlalık olarak görüldüğünü, çoğu ihtiyacının ihmal edildiğini izliyoruz. Bu atmosferler içinde varoluşunu sürdürmek için Antoine’ın hem şartlara ve kurallara uyum sağladığını hem de özgürlük arayı

Başta görülmek ve duyulmak isteriz, en temelde bu vardır. Dünyaya gelişimiz itibariyle henüz ilk zamanlarımızda, önce görülmemiz ve duyulmamız gerekir ki devamında hayatta kalmamızı sağlayacak fiziksel ve ruhsal besinler bakım verenlerimiz tarafından bize verilsin. Eğer bebeklik ve çocukluğumuzda bu ve bunun türevi olan birçok ihtiyaca, sevgi, saygı, güven gibilerine doyduysak, ileriki yaşlarımızda da bu konular bizim uğraş alanımız olmuyor. Olumlu bir kimlik algısı inşa etmi

Encanto (2021), Disney’in son animasyon filmlerinden; üyelerine olağanüstü yetenekler bahşedilmiş geniş bir aileyi anlatıyor. Yazıda bu keyifli filmi inceleyeceğim ancak içerikte detaylara yani spoiler’lara yer olacak; henüz izlememiş olanların bilgisine! Madrigal ailesi hep birlikte, aynı çatı altında yaşıyorlar. Encanto yaşadıkları bölgenin adı; evlerinin ismi de Casita. Evin ninesi Alma’ya (kendisine Abuela da deniyor), gençliğinde yaşadığı travmatik olay sonrası bir muciz

Bu metin Celine Sciamma’nın yazıp yönettiği son film Küçük Anne hakkında. Oldukça minimal bir anlatımı olan ve sadece 72 dakika süren bu film ta en başından izleyenini, dış dünyadan soyutlayıp içine çekiyor, karakterlerinin hemen yanı başına yerleştiriyor. Kendimizi onların duygu ve hayal dünyalarına eşlik ederken buluyoruz. Filmin özetini ve bana düşündürdüklerini aktaracağım ancak öncesinde izlememiş olanlar için burada filmden detaylara da yer olacağını belirtmek isterim.

Speak No Evil, 2022’de gösterime girmiş bir psikolojik gerilim filmi. Burada bu filmin incelemesinde içeriğine dair detaylar yani spoiler’lar olacak. Ayrıca asıl olarak filmin kendisi için geçerli olsa da, incelendiği bu yazıda da tetikleyici unsurlara rastlayabilirsiniz. İzlememiş olanların bilgisine. Öncelikle filmin gerilim unsuru epey sıra dışı: nezaket. Nezaket kelimesinin çağrıştırdıklarının aksine, Speak No Evil seyretmesi hiç kolay olmayan bir film. Hatta anlaşılan o

Anlamlarını karıştırabildiğimiz, bu yüzden bazen birini hissettiğimizi söylerken aslında öbürünü kastettiğimiz iki duygu: suçluluk ve utanç. Ayrı ayrı tanımlayacak, betimleyecek olursak: suçluluk, bir davranışın, kararın, söylemin yarattığı olumsuz sonuç objektif olarak gözetilip de hissediliyorsa bize yön gösteren bir duygudur diyebiliriz: Neyi, neyden dolayı yanlış yaptık? Sonuçları öngöremedik mi? Göremediysek, bu nedendi? Belki yaratacağımız etkiyi gördük de görmezden mi